دلشده گان

درود بر شما که اهل موسیقی هستید

من با دوستان و بزرگان موسیقی صحبتی کردم در مورد راه اندازی سایتی که در آن به معرفی سازها و استادان موسیقی بپردازد و همچنین در یک حرکت بی سابقه ، افراد اهل موسیقی بتوانند در سایتی کار خودشان که مربوط به موسیقی میباشد را به دیگران معرفی کنند و همچنین تالار گفتگوی موسیقی ایرانی را در این سایت راه اندازی کنیم.

من از شما دوستان و بزرگواران عزیز خواهش می کنم اگر موافق هستید با راه اندازی این سایت و نظری در مورد این طرح دارید در قسمت نظر سنجی ، نظر های خود را بیان کنید.

با تشکر از لطف شما

توجه : پسورد فايلهاي زيپ، www.harmonia.ir مي باشد.

	عنوان	زمان	حجم فايل (KB)	دانلود
1	رنگ شهرآشوب	39:59	18,772
2	پیوند (ابوعطا)	14:11	6,664
3	چهار مضراب نهفت (نوا)	2:02	955
4	فریبا (دشتی)	3:20	1,562
5	پوپک (دشتی)	5:45	2,714

كيهان كلهر نوازنده كمانچه به همراه گروه جاده ابريشم،عصر امروز در افتتاحيه بازي‌هاي پارا المپيك در شانگهاي چين كنسرت مي‌دهد.

best-of-tar

در اين اجرا «كلهر»به همراه گروه جاده ابريشم به سرپرستي«يويوما» به عنوان تنها گروه موسيقي در افتتاحيه اين بازي‌ها به اجرا مي‌پردازند. افتتاحيه بازيهاي پارا المپيك امروز ساعت30/14 به وقت ايران برگزار و ساعت 30/16 «كلهر»با گروه جاده ابريشم براي اجرا به روي صحنه مي‌روند. همچنين اين برنامه همزمان از 300 شبكه تلويزيوني به صورت زنده پخش مي‌شود. «كلهر»به تازگي به همراه همين گروه آخرين آلبومش را با عنوان «ناممكن‌هاي جديد» به همراه اركستر فيلارمونيك شيكاكو منتشر كرده كه با استقبال زيادي نيز روبرو گرديده است.

رادیو و تلویزیون به عنوان رسانه ملی از جهت فرهنگی به ویژه در حوزه موسیقی باید از اصالت و هویت مستقل برخوردار باشد.
best-of-tar

"فرهنگ شریف " نوازنده تار با بیان این مطلب گفت : رادیو و تلویزیون نقش بسزایی در شکل گیری و پرورش نیروهای انسانی هنراز گذشته های دور تا کنون داشته است و خوشبختانه شاهد هستیم که حضور و قدرت این هنر درگذشته به خصوص در رادیو تا اندازه ای بوده که هنوز هم پس از گذشت سال ها از برنامه "گلها" با آثار مانگاری که در آن دوران تولید شد به عنوان مرجع و دوران طلایی هنر موسیقی یاد می کنند.

وی در ادامه خاطر نشان کرد : با گذشت زمان و جریان هایی که در موسیقی پس از انقلاب به وجود آمد نقش این رسانه در ارائه آثار ارزنده به خصوص در یک دهه اخیر کم رنگ شد و در حال حاضر انواع و اقسام برنامه های غیر تخصصی را بدون کارشناسی درست عرضه می کنند که این مسئله بیش از هر عنوانی در جهت تخریب و پایین آوردن مقام هنر موسیقی عمل می کند. این نوازنده تار در خصوص کیفیت آثار تولید شده در صدا و سیما گفت : یکی از معضلات برنامه های ارائه شده در رادیو و تلویزیون وجود تهیه کننده های غیر متخصص است که از پخش هر گونه اثر نامطلوبی به نام موسیقی پرهیزنمی کنند ؛ به نظرمن این مسئله با تشکیل یک شورای کارشناسی کارآمد که بر تمامی آثار پخش شده نظارت داشته باشد برطرف خواهد شد.

فرهنگ شریف در پایان با انتقاداز نحوه پخش آثار موسیقی از تلویزیون گفت : پخش موسیقی با تصاویر غیر مرتبط و ذکر نکردن نام صاحب اثر،بی احترامی به هنر موسیقی ومخاطب است که باید مدیران فکری به حال این معضلات بکنند.

«محمدرضا شجريان» به همراه گروه آوا، اوايل آبان در اصفهان کنسرت مي دهد. زمان دقيق اين اجرا هفته آينده مشخص مي شود.

«محمدرضا شجريان» به همراه گروه آوا احتمالا اوايل آبان در اصفهان کنسرت مي دهد.پيش از اين احتمال اجراي کنسرت گروه آوا در شهرستان هايي همچون شيراز و اصفهان توسط ميراث خبر مطرح شده بود ، اما به دليل نبود سالن هاي مناسب در شهرستان ها، اين احتمال ها هيچ گاه عملي نشد.

«بهزاد جهانشاه راد» ، رييس مرکز موسيقي اداره ارشاد استان اصفهان دراين زمينه به ميراث خبر گفت:« احتمالا اين کنسرت اوايل آبان در شهر اصفهان برگزار مي شود، اما تاريخ دقيق و محل اجراي کنسرت مشخص نشده است و برگزارکنندگان آن به دنبال محل مناسبي براي اجرا هستند.»

وي ادامه داد:« متاسفانه نه در اصفهان و نه در ديگر شهرهاي ايران سالن آکوستيک و مناسب کنسرت وجود ندارد، به همين دليل حتي صحبت هايي در خصوص اجرا در فضاي باز مطرح شده، اما ريسک اجرا در فضاي باز در فصل پاييز خيلي بالاست.»

به گفته جهانشاه ،خانه موسيقي برنامه هايي را براي برگزاري کنسرت استاد شجريان دارد که احتمالا کنسرت اصفهان و خوي از جمله اولين آنها باشد.

گروه آوا به خوانندگي محمدرضا شجريان و همايون شجريان و با نوازندگي مجيد درخشاني(تار)، سعيدفرجپوري(کمانچه)، محمد فيروزي (بربط)، حسين رضايي نيا(دف) و همايون شجريان(تنبک)آخرين کنسرت خود را 6 شب در مرداد ماه در تالار بزرگ کشور اجرا کرد.

کنسرت موسیقی گروه "اشتیاق" به سرپرستی و خوانندگی علیرضا قربانی 10مهرماه در دومین دوره از جشنواره موسیقی تونس برگزار می شود.

best-of-tar

علیرضا قربانی خواننده گفت : جشنواره موسیقی تونس یکی از معتبرترین جشنواره های موسیقی در دنیا است که هر ساله از فعال ترین گروه های موسیقی کشورهای مختلف دعوت می کند تا در این جشنواره اجرای برنامه داشته باشند بر همین اساس گروه موسیقی "اشتیاق" به عنوان نماینده ای از ایران دراین جشنواره شرکت می کند.

وی در ادامه به قطعات گروه اشتیاق اشاره کرد و گفت : مجموع قطعات این کنسرت با اشعاری از مولانا در دستگاه نوا اجرا می شود البته در حین اجرا تصنیف هایی را در دشتی با آوازبیات کرد بیات اجرا می کنیم اما در نهایت به دستگاه نوا برخواهیم گشت ضمن اینکه قرار است در این کنسرت مقدمه ای به نام "موج"، تصنیف "غلام قمر"، قطعه "شب تا سحر" در گوشه نهقت، تصنیف "پریزاد"، تصنیف "عاشقی" در مایه دشتی و قطعه "کهربا" با شعری از سایه اجرا شود.

منبع:مهر

محمدرضا لطفي و محمد قوي حلم روز 28 اكتبر 2007 (6 آبان 1386) در لندن، كنسرت اشعار مولوي را روي صحنه مي برند.

"محمدرضا لطفي" و "محمد قوي حلم"، چهره هاي برجسته موسيقي سنتي ايران، روز 28 اكتبر 2007 (6 آبان 1386) در تالار ملكه اليزابت مركز South Bank لندن، كنسرت اشعار مولوي را روي صحنه مي برند.
لطفي در اين كنسرت، برداشت خاص خود از اشعار "مولانا جلال الدين محمد"، شاعر و عارف بزرگ ايراني را به مناسبت سال مولوي به اجرا در مي آورد.
در اين كنسرت كه ساعت 7:30 بعد از ظهر روز 28 اكتبر به وقت لندن اجرا مي شود، محمدرضا لطفي آواز، نواختن سه تار و تار و محمد قوي حلم نواختن تنبك و دف را بر عهده دارد.
اين برنامه توسط بنياد ميراث ايران در لندن و گروه هنري نوا برگزار مي شود و حمايت مالي آن را كمپاني "جوليوس بائر" (خاور ميانه) و گروه "تارگت فالو" بر عهده دارند.
اشعار عارفانه مولانا تا به امروز الهام بخش بسياري از آهنگسازان و هنرمندان تمام سبك هاي هنري در سراسر جهان بوده و ميليون ها انسان را با زبان ها، مذاهب و فرهنگ هاي مختلف جذب كرده است.
آثار و آموزه هاي محمدرضا لطفي تقريباً بر كل نسل جوان موسيقي ايران تأثير گذاشته است. او به عنوان مهم ترين حلقه زنجيره آهنگسازان بزرگي كه نسل گذشته موسيقي ايران را به نسل آينده پيوند مي دهند، شناخته شده است.
محمد قوي حلم كه در كنسرت مولوي با نواختن تنبك و دف، لطفي را ياري مي دهد، در پاريس زندگي مي كند و تا كنون با بسياري از اساتيد بزرگ موسيقي كلاسيك ايران همنوايي داشته است. او در 20 سال گذشته در كنسرت هاي مختلف لطفي با او همراهي كرده است.

لینک خبر: روزنامه خراسان

حسين عليزاده»، نوازنده و موسيقيدان ايراني براي شرکت در همايش صلحي که سال آينده در نيويورک برگزار مي شود، تابستان سال آينده به امريکا مي رود.

best-of-tar

اين همايش ، سپتامبر سال آينده(2008) به مناسبت فاجعه يازدهم سپتامبر برپا مي شود و از تمام کشورهاي دنيا هنرمندان موسيقي مخالف جنگ در آن به اجراي کنسرت مي پردازند.

«حسين عليزاده» گفت:« يک نهاد غير دولتي در امريکا که در زمينه صلح فعال است، اين همايش را برگزار مي کند و حدود سه سال است که مشغول انجام مقدمات اين برنامه است. مدتي قبل هم از طرف مديران برگزاري آن از من دعوت شد که در اين برنامه حضور پيدا کنم و توافقات اوليه آن هم انجام شده است.»

وي ادامه داد:« هنوز مشخص نشده که من قرار است به تنهايي در اين همايش برنامه اجرا کنم يا همراه گروه هم آوايان ،جزييات بيشتر در آينده مشخص مي شود. چنين برنامه اي بودجه فراواني مي طلبد به همين دليل اين مرکز بايد بر اساس همين بودجه خود، حجم هنرمندان شرکت کننده را که قرار است از همه دنيا در اين محل حضور يابند ، مشخص کند.»

حسين عليزاده که پيش از اين کنسرت هاي متعددي را در اروپا و امريکا برپا کرده است، 14 تا 16 شهريور امسال کنسرت خود را همراه با گروه هم آوايان در تهران برگزار کرد.

کنسرت موسیقی شهرام ناظری با بداهه نوازی تار محسن نفر در روزهای 22، 23 و 24 مهرماه در جشنواره "home office" در انگلیس برگزار می شود .

best-of-tar

محسن نفر نوازنده تار با اعلام این خبر گفت : در این جشنواره قطعاتی را با آواز شهرام ناظری در دستگاه نوا و آواز اصفهان را اجرا می کنیم و در قرار است در ادامه این کنسرت هریک از اعضا برخی دیگر از قطعات را به صورت بداهه و تکنوازی اجرا کنند.

"نفر" در خصوص ترکیب سازی در این اجرا گفت : تنوع و نوع چیدمان سازها یکی از ویژگیهای این اجرا است و در همین راستا شهرام ناظری خواننده ،سینا جهان آبادی نوازنده کمانچه ،سهیل امین زاده عود، حسن رضایی نیا دف و نوید افقه تنبک گروه ایرانی حاضر در این جشنواره را تشکیل می دهند.

کنسرت افتخاری بر گذار نشد

افتخاری قرار بود در رشت کنسرتی بر گذار کند که بجای سالن موسیقی سالن کارخانه را در اختیار ایشان قرار دادن.استاد از این حرکت ناراحت شدند و به تهران بازگشتند.امید واریم مردم قدر این استاد گرانقدر را بدانند و این بی احترامیها نسبت به موسیقی سنتی کمتر بشود.

رباب

ساز معروف مردم فارس و خراسان است مفاتيح العلوم خوارزمي

و آن سازي بود كه بعضي بر آن سه وتر بندند و بعضي چهار و بعضي پنج و اوتار آن مزوج ( جفت ) بندند چنانكه هر دو وتر را حكم يك وتر باشد و اصطخاب معهود آن همچون اصطخاب معهود عود باشد. رباب از الات ( ذوات الاوتار مقيدات ) است.

رباب در عربي به فتح و در فارسي به ضم راء تلفظ ميشود.

رباب و چنگ به بانگ بلند ميگويند كه هوش و گوش به پيغام اهل راز كنيد

كاسه رباب بيشتر از چوب زرد آلو مي سازند و اول آن را در چوب شير مي جوشانند يا در آب گرم ، اما شير بهتر باشد تاليونت بيشتر حاصل شود و در وقت نقر كاسه آسان تر بود . رباب 6 وتر دارد . از سه نوع ابريشم اول ريز كه اغلظ اوتار است و دوم حاد كه نسبت با زير ادق است و سيوم مثني كه نسبت با حاد ادق است.

رباب به ويژه در خراسان محبوبيت داشته است . هر چند اعراب نيز ازين ساز آن قدر حمايت كردند تا سرانجام آن را به يك ساز ملي مبدل ساختند . واژه رباب نزد اعراب گوياي چندين ساز زهي آرشه دار بوده است كه ظاهرا نوعي از آن كه رويه صاف و مسطح داشته به ارباب ملي اعراب تبديل شده بود و به همين سياق ايرانيان نيز رباب خود را ( كمانچه ) مي ناميدند و آن را نام عام سازهاي زهي كشيدني خود قرار داده اند . نوع خاص و قابل تشخيص ديگر رباب ايراني غيشك ( برابر شوشك ) اعراب است.

رباب در ايران و مخصوصا در خراسان از قديم معروف و معمول بوده و با وجود اينكه بعضي از نويسندگان عرب در سدر اسلام از آن نام برده اند نخستين كسي كه درباره آن به تفصيل سخن ميگويد حكيم بزرگ ابو نصر فارابي است . رباب كلمه اي است كه در سالهاي اخير به سازهايي كه با كمانه مي نوازند اطلاق مي شود ولي به احتمال قوي اين ساز را هم مثل بربط و تنبور ابتدا با ناخن يا زخمه مي نواختند و به تحقيق نمي توان گفت كه در چه تاريخي به صورت ساز آرشه اي در آمده است .

در كشور هاي خاور ميانه و نزديك هفت نوع رباب مختلف وجود داشته است :

1- رباب با كاسه مربعي شكل 2- رباب با كاسه استوانه اي 3- رباب با كاسه كشتي يا كشكول 4- رباب با كاسه گلابي شكل 5- رباب با كاسه كروي شبيه به كمانچه كنوني ايران 6- رباب با كاسه اي شبيه سه تار يا تنبور كنوني 7- رباب با كاسه اي بيضي شكل

رباب فعلي كه در جنوب شرقي ايران باقي مانده از دسته آلات زهي مضرابي است كه داراي 18 سيم است . سيم ها در انتها به يك دكمه متصل شده و پس از عبور از خرك موازي هم در امتداد دسته ساز به گوشيها متصل ميشوند . اين ساز داراي جعبه بزرگتر پوست كشيده شده است و روي آن خرك قرار دارد كه سيم هاي اصلي و فرعي از روي آن عبور ميكنند . دسته ساز از چوب است و در روي آن سه يا چهار پرده از زه قرار دارد . در روي دسته كه تعدادي روي جعبه دوم قرار گرفته سوراخهاي زيادي به شكلهاي مختلف كنده شده است . اين جعبه فقط براي اضافه كردن طنين بيشتر ساز است . رباب داراي 6 سيم زه اي اصلي است كه به گوش ها متصل است و اضافه بر اين 12 سيم فلزي فرعي دارد كه براي كمك به طنين صداي اصلي است و اين سيمها به وسيله 12 خرك كوچك عاجي به گوشيها كه به بدنه ساز نصب شده متصلند . براي نواختن ساز را روي زانو قرار ميدهند و با مضرابي كه به شكل مثلث است بر سيم ها ضربه وارد ميكنند .

افغان ها به ساز ساده رباب ، قيچك مي گويند . رباب واژه اي ايراني است كه به تعداد زيادي از ساز هاي متفاوت زهي مي گويند . اين ساز در گذشته با كمان و در حال حاضر با مضراب نواخته مي شود . در پاكستان و شمال هند در گذشته حداقل به 2 نوع ساز عود مانند رباب مي گفته اند كه يكي از آن دو در حال حاضر در افغانستان هنوز به همين نام متداول است .

تنبور:
که معرب آن طنبور است.
دارای شکمی گلابی شکل و دسته ای دراز است که بر روی آن از 10 تا 15 پرده بسته می شود، رویه جلویی شکم چوبی است. دسته این ساز مانند سه تار به سر ساز متصل است و سر در حقیقت ادامه دسته است که بر روی سطوح جلویی و جانبی آن، هر یک گوشی کار گذارده شده که سیم ها به دور آنها پیچیده مي شوند.
در قدیم دوتار بر آن می بسته اند و اکنون سه تار هم بر آن می بندند، بعضی برای تقویت صدا شش تار هم بر آن می بندند.
سیم های تنبور چهار عدد و معمولا به فاصله های مختلف کوک مي شده است.
این ساز معمولا بدون مضراب و با انگشت نواخته می شود.
چنانکه در تاریخ موسیقی ایران نوشته شده در قدیم سازی به نام تنبور وجود داشته و از آن انواع مختلفی ذکر کرده اند مثلا گفته شده که فارابی تئوری دان مشهور موسیقی ایران تنبور بغدادی و تنبور خراسان را دستان بندی کرده است.

اینم یک بک گراند بسیار زیبا برای افراد اهل تار و موسیقی سنتی

(مهران لطفی)

اینم سایز بزرگ این عکس در ابعاد 768×1024

اینم هشت ترک از تک نوازی تار علیزاده در باب اسرار درویش خان

کپی برداری با درج آدرس مجاز می باشد

مختصری در تاریخچه دف و دف نوازی

دف، دوب، در زبان سومری به معنی لوحه و خط است . از این زبان وارد اکدی شده « دوپو» و « توپو» گردیده و از این زبانها وارد آرامی شده « دوپ» گردیده و نیز به معنی لوحه و صفحه گرفته شده، بعدها در زبان عربی دف شده و به معنی لوحه به کار رفته است .

دف سازی است که اساسا ً عبارت است از قابی که بر یک طرف و گاه دو طرفش پوست کشیده شده است و با زدن یا کشیدن انگشتان بر آن نواخته می شود . بر طبق روایات، نخست در شب زفاف سلیمان و بلقیس دف نواخته شد و نیز می گویند بنی اسراییل در مقابل گوسالۀ طلایی دف می نواختند . به هر حال در هنر قدیم، دف با قاب مستطیل، مستدیر، هر دو دیده می شود .

دف رایج در ممالک اسلامی را بر حسب شکل قاب (مستطیل یا مستدیر) و دارا بودن اوتار، صنجها یا صفحات جرنگی، جلاجل یا حلقه ای جرنگی، حرسها یا زنگها، و یا فقدان آنها، به هفت نوع تقسیم کرده اند، که یکی از آنها دارای قاب مستطیل است که بر دوطرفش پوست کشیده شده است و سایرین قاب مستدیر دارند . از اقسام اخیر ، دف دارای حلقه های جرنگی ( بنام دایره ) در ایران رایج بوده است. دفِ دارای زنگ ، درایران و آسیای مرکزی به نام دایره رایج است.

این ساز به وسیله مسلمانان اسپانیا در اروپا رواج یافته است و در قرن پانزدهم میلادی متروک شد و دیگر بار در قرن هفدهم به وسیله ترکان عثمانی رایج گردید. در قرن نوزدهم این ساز، به علت ماهیت حماسی بودن نوای آن، به عنوان از سازهای موزیک نظامی شناخته شد.

از معنای لغوی و پیدایشی دف که درگذریم، باید گفت که « دف نوازی »، پردازش اطلاعات غیر کلامی است، کلام موسیقیایی عرفانی و گاه هیجانی . زبان و کلامی ندارد لیکن هر کوبۀ بی کلامش به هزازان زبان در سخن است . طنین آوای دوست، گوش به گوش، چونان می عشق جملگی را در می رباید :

از می عشق ریختی در دل آدمی اندکی از دل او به هر دلی دست به دست می رود

بر مردمان نخستین، آهنگ موج دریا، زمزمه نسیم باد، ترنم باران، نوای آبشاران، آوای پرندگان و صدای پای اسبان، موسیقی روح نواز بود. در این دوره که هم زمانی پیدایش آدم و موسیقی است، آدمی به فراست دریافت که طبیعت با او سخنها دارد به هزاران زبان، اگر گوش و چشم جان را باز گذاریم :

چشم دل بازکن که جان بینی آنچه نادیدنی است آن بینی

آن زمان،نقش موسیقی، آگاه کردن غیر ارادی آدمی بود از وضع طبیعت و بعدها آگاه کردن ارادی برای خبررسانی و اعلام وقت های گوناگون با مفاهیم مختلف و از آن پس بود که افلاطون ندا در داد که : روان انسان از راه موسیقی،تناسب و هماهنگی می یابد .

موسیقی عرفانی خود یک عشق است و در تاریخ علم می خوانیم که بسیاری از بیماری های درمان ناپذیر با دارو، با نوای نی و خروش دف، درمان پذیرند.

واینک موسیقی اصیل ایرانی با ابزاری بنام « دف » در کف عاشقان می خروشد و در مقالات با حکیمان و هستی شناسان، از پشتوانه علمی بهره جسته، در جایگاهی شایسته نشسته و خاصیت درمانگری، نشانه شناسی و هستی شناسی یافته است .

برگ نوا تبه شد و ساز طرب نماند ای چنگ ناله برکش و ای دف خروش کن

و این خروش تا به جایی است که :

پیرمحله دف به کف ، پنجه به پوست می زند

یا ز تو شکوه می کند یا در دوست می زند

سخن از دف و جایگاه والای آن، تا جایی است که از اعصار دیرین، از این ساز بعنوان سراینده ی حق و ستاینده ی تنها معبود، یاد شده است . همچنان که در تورات آمده است :

خداوند سلطنت خواهد کرد تا ابدالآباد، زیرا که اسبهای فرعون با ارابه ها و سوارانش به دریا درآمدند و خداوند آب دریا را برایشان برگردانید . اما بنی اسراییل از میان دریا به خشکی رفتند و مریم نبی خواهر هارون دف به دست خود گرفته و همۀ زنان از عقب وی دف ها گرفته، رقص کنان بیرون آمدند. پس مریم درجواب ایشان گفت : خداوند را بسرائید زیرا که با جلال مظفر شده است .

ودر پایان نیز شواهد و مثالهای متعددی از بزرگترین شاعران ایرانی ارائه شده که نمایندۀ اهمیت این ساز پرشکوه و پرمعنا از دیر باز می باشد:

سراینده ای این غزل ساز کرد دف و نی و چنگ را هم آواز کرد

« فردوسی »

هله من مطرب عشقم، دگران مطرب زر

دف من دفتر عشق است و دف ایشان دف تر

«مولوی»

بی دف بر ما میا که ما در سوریم برخیز و دهل بزن که ما منصوریم

«مولوی»

ای مطرب جان چو دف بدست آمد این پرده بزن که یار مست آمد

«مولوی»

سرنتوانم که بر آرم چو چنگ گرچه دفم پوست بدرد قفا

«سعدی»

من به خیال زاهدی گوشه نشین و طرفه آنک

مغبچه ای ز هر طرف می زندم به چنگ و دف

«حافظ»

حدیث عشق را که از حرف و صوت مستغنیست

به نالۀ دف و نی در خروش و در ولوله بود

«حافظ»

دست افشان، پای کوبان دف زنید و صف زنید

زان که عیشی خوشتر از عیش شباب آمد پدید

«قاآنی»

« مطالبی در مورد ریتم های دف »

ریتم های دف عبارتند از : قیام (حی الله)، غوثی، دائم، حدادی، سقزی ودائم کند و تند.

در ابتدا، اهل سلوک، هنگام خروج از مرحله دنیوی و وصل الی الله در حالت خلسه، حلقه ای برای سماع و ذکر تشکیل می دهند که به ذکر اسما خداوند و همچنین توسل به اولیا، انبیا، امامان و بزرگان دین، می پردازند و بدین سان برآنند که خود را هر چه بیشتر به یگانه معبود نزدیک سازند .

البته آنان با تشکیل حلقه ذکر دور هم نشسته و با تلاوتی چند ار قرآن مجید، شروع به ذکر می کنند و پیر حلقه نیز با الفاظ «توبه یا ربی»، «استغفرالله» و «استغفرالله و اتوب الیه» نیز مجلس را می آراید و نیز شجره نامه طریقت را برای جمع حلقه، بازخوانی می کند تا به اسما امامان و انبیا الهی منتهی شود. سپس ذکر « لا اله الا الله» با صوت های مختلف، سنگین تند بر زبانها جاری می گردد و هنگام تندخواندن ذکر الله، آن جمع از جای خویش بر خواسته دستهای همدیگر را می فشارند که به آن حالت « قیام یا حی الله » گویند. پس از ذکر قیام، به ذکر غوثی می پردازند و آن ذکر، «حی حی حی الله» می باشد که « الله حی الله» بر زبان آن جماعت دائم و پیوسته جاری می گردد . پس از آن به حدادی می پردازند که در این حالت، جوش و خروش عرفانی آنان منتهی به آرامش نسبی است که در نتیجه قرب الی الله روی داده است و ریتم سقزی و یا همان «حی الله الله»، پس از مرحله حدادی و رسیدن به آرامش نسبی است که در پایان به ریتم دائم کند و تند رسیده و به پرواز در ملکوت اعلی در می آیند.

توجه : پسورد فايلهاي زيپ، www.harmonia.ir مي باشد.

	نوازنده	نام قطعه	زمان	حجم فايل (KB)	دانلود
1	علي نقي وزيري	دستگاه سه گاه	07:52	3,686
2	عبدالله دادور	چهارمضراب شور	03:40	1,718
3	يوسف فروتن	آواز افشاري	07:02	3,300
4	سعيد هرمزي	دستگاه ماهور	06:12	2,884
5	ابوالحسن صبا	دستگاه نوا	11:55	5,569
6	ارسلان درگاهي	دستگاه ماهور	06:35	3,081
7	ابوالحسن مشير معظم افشار	آواز افشاري	06:11	2,890
8	احمد عبادي	دستگاه شور	06:18	2,947

علي نقي وزيري (1266-1358) - دستگاه سه گاه
شايد ديدن نام کلنل وزيري در ليست سه تار نوازان اين مجموعه باعث تعجب عده اي از علاقه مندان موسيقي ايراني شود. زيرا کلنل وزيري همواره به آهنگسازي و نوازندگي تار شهره بود و تنها عدۀ کمي موفق به شنيدن صداي سه تارش شده اند. البته وي خود را نوازندۀ حرفه اي سه تار نمي دانست و قرار دادن سه تار وي در اين مجموعه به اين دليل است که او در کتاب دستور تار (يا بنا به عنوان روي جلد آن، دستور تار و سه تار) ابراز علاقه اي به اين ساز ظريف و کم صدا داشته و به نوشته خود در مواقع خلوت و دور از غوغا به آن مي پرداخت. بي شک عده اي از علاقه مندان به هنر کلنل وزيري مايل به شنيدن قطعه اي از سه تار نوازي وي هستند.
به دليل اينکه کلنل وزيري به تحصيل سه تار و اسلوب نوازندگي آن نپرداخته است، نواخته هاي او قرابت زيادي به تار نوازي او دارد و حالت هاي ارائه جمله ها، مضرابها و تزئين هاي نوازندگي تار را در سه تار او مي شنويم. با دقت در سه تار کلنل وزيري بيش از پيش متوجه مي شويم که عشق واقعي به موسيقي، قدرت و صلابت نوازندگي تار، دانش موسيقي و محفوظات گوناگون تنها مي تواند پيش زمينه اي براي نواختن سه تار و اجراي موسيقي ايراني با اين ساز باشد. نوع خاصي از ويبره، غلت ها و تحرير هاي تک سيم و دوري از جمله هاي رديفي و ارائه مطالب به شيوه اي نوين، بخشي از ويژگيهاي سه تارنوازي کلنل علي نقي وزيري است.

عبدالله دادور (1273-1355) - چهارمضراب شور درويش خان
محفل انس و مجلس بزم پدر موجب شد تا از کودکي به نواي سه تار ميرزاعبدالله و ديگر استادان زمان گوش فرا دهد و از سن هفده سالگي به محضر درويش خان بشتابد. مدتي نيز از محضر دکتر منتظم الحکما بهترين شاگرد ميرزا عبدالله استفاده برد. با اين که مشاغل ديگر موجب شد تا وي به عنوان موزيسين حرفه اي کار و فعاليت نکند، امّا استعداد و علاقه، پشتکار و ديدن استادان زمان باعث شد تا در زمرۀ سه تار نوازان ممتاز محافل خواص موسيقي و به عنوان يکي از بهترين شاگردان درويش خان به شمار رود.
صداي سه تار وي بسيار اصيل و با صدادهي عالي و شاخص به گوش مي رسد. قطعه ي چهارمضراب شور درويش خان از زمرۀ قطعات مورد علاقه ي قطعات مورد علاقه عبدالله دادور بود و با اصرار و خواهش استادان جوان، اين قطعه در منزل حاج آقا ايراني مجرد ضبط و به يادگار باقي ماند.

يوسف فروتن (1275- 1357) - آواز افشاري
از شاگردان تار آقا حسين قلي و درويش خان بود و به نوازندگي ويولن و پيانو آشنايي داشت. با آن که از چگونگي دورۀ آموزش سه تار وي اطلاعي در دست نيست، امّا از آنجا که به عنوان "دايرة المعارف ضربي" مشهور بود و تصنيف ها و پيش در آمدها ساخته ي قدما و حتّا معاصران را ار حفظ داشت، قطعاً زمان زيادي را نزد استادان مختلف به تحصيل مشغول بوده و از طرز به صدا در آوردن سه تار و تسلط به نزئينات و امکانات صوتي سه تار، به نظر مي رسد که به احتمال زياد از آموزش سه تار درويش خان بهره ديده است. چپ هاي پر قدرت، ارائه موسيقي پر شور، پر افت و خيز، استفاده از جمله ها و تحريرهاي رديف در آوازها و ريزهاي با تسلسل يک نواخت و شمرده در ساز وي شنيده مي شود. فروتن از جمله چند نوازنده ممتاز سه تار در قرن اخير به شمار مي رود و شاگردان برجسته اي در دورۀ فعاليت در مرکز حفظ و اشاعه پرورش داده است.

سعيد هرمزي (1276-1355) - دستگاه ماهور
درويشي بي ريا، افتاده و به دور از من و ما، تصويري بود که پس از ديدن وي در ذهن بيننده نقش مي بست. او که در عنفوان جواني به فراگيري تار نزد يکي از شاگردان ممتاز درويش خان پرداخته بود، سپس به محضر درويش و بعد مرتضي ني داوود راه يافت. در ميانسالي و اثر بيماري سختي که وي از نواختن تار بازمي داشت، به نوازندگي سه تار روي کرد و به قول خودش "ناخن زدن را از برادر" که او نيز موسيقي را بصورت آکادميک و در محضر قدما آموزش ديده بود، فرا گرفت.
قدرت وي در ارائه مطالب موسيقي با زيبايي و نهايت ذوق و در عين حال آميخته با جمله هاي رديف و شور، سرخوشي، طراوت و سرزندگي در سه تارش به گوش مي رسد. در اجراي تزئينات دست چپ، ويبره و کنده کاري نهايت ذوق را داشت. هرمزي از جمله سه تارنوازان ممتاز معاصر به شمار مي رود. ماهور دستگاه مورد علاقه وي بود و آن را به زيبايي اجرا مي کرد.

ابوالحسن صبا (1281-1336) - دستگاه نوا
در خانواده اي هنردوست ديده به جهان گشود و از کودکي به فراگيري بيشتر سازهاي ايراني نزد بهترين استادان زمان همت گماشت و به گفته خود از خرمن چهل استاد مسلم موسيقي ايراني خوشه چيد. در مورد زندگي هنري استاد شايد بتوان در يک جمله او را چکيده موسيقي قديم ايران ناميد و محصول قرنها ذوق نسل هاي متوالي موسيقي دانان ايراني را به معناي دقيق کلمه در سه تار وي شنيد. سه تار استاد صبا چه از نظر ارائه مطلب موسيقي با تکيه دقيق بر رديف - در عين بداهه نوازي - و چه از نظر اصالت در تکنيک اجرايي سه تار و ايجاد صداي اصيل و صدادهي درست، در غايت کمال و حد اعلا ست. در واقع ساز صبا، سنگ محکي براي سنجش و مقايسه ديگر شيوه هاي سه تار نوازي به شمار مي رود.
با دقت و شنيدن مکرر نواخته هاي استاد صبا، به رغم ضعيف ضبط خانگي، بسياري از رموز تکنيکي و چگونگي اجراي موسيقي ايراني با اين ساز براي هنرجويان بيش از پيش آشکار مي شود. در شيوه نوازندگي استاد صبا تنوع و حالت مضراب نقش عمده اي در ارائه موسيقي به نسبت توانايي هاي دست چپ دارد و تمامي دقايق و ظرايف اجرايي سه تار از قبيل صداي خوش مضراب، اِکول صحيح دست گرفتن و نواختن ساز، استفاده از تمامي امکانات صوتي ساز، سرعت طبيعي و لازمِ دست چپ و ويبره هاي ظريف و متناسب با جمله، به دقت رعايت مي شود. امّا شايد شاخص ترين ويژگيهاي سه تار استاد صبا ريزهاي پيوسته، کم سرعت و متين با صدايي مغزدار و پُر است که دز ترکيب جمله هاي ديگر موسيقي پيوستگي خاصي دارد و صداي ريز در متن موسيقي با جلوه اي خاص به گوش مي رسد و حالت اُفت و خيز و مقطعي در آن نيست.
به رغم نگارش کتاب ها و متد آموزشي براي سه تار توسط وي، عمر کوتاهش فرصت بهره وري از خرمن دانش و ذوق سرشار او را براي شاگردانش فراهم نساخت.
قطعه اي که در اين مجموعه ثبت و ضبط گرديده است، اجراي دستگاه نوا است که علاوه بر ان که از بهترين اجراهاي سه تار استاد صبا است، از بهترين اجراهاي اين دستگاه در يک قرن اخير است.

ارسلان درگاهي (1281-1352) - دستگاه ماهور
وي در 15 سالگي به کلاس به کلاس درويش خان رفت و پس از آن نزد مرتضي ني داوود به تحصيل موسيقي ادامه داد. با آن که از تار وي چندين صفحه همراه آواز فمرالملوک وزيري ضبط شده است؛ امّا در سنين پس از جواني، تار را کنار گذاشت و به سه تار علاقمند شد. از آنجا که وي تحصيل نوازندگي سه تار را نزد هيچ يک از استادان زمان ادامه نداد، خو را هيچ گاه نوازنده حرفه اي سه تار نمي دانست و ارائه ذوق خود را منحصر به مجالس دوستانه و محافل انس مي نمود. به نظر مي رسد وي به خاطر تحصيل موسيقي با تار، به نوعي از سه تار علاقه دارد که در محل خرک آن دايره اي يه قطر 7 تا 10 سانتي متر قرار دارد و خرک سه تار وي پوستي که به روي اين دايره کشيده شده، قرار گرفته است. اين سه تار که "سه تار پوستي" ناميده مي شود، به خاطر صداي دوگانه خود در حال حاضر کمتر مورد پسند قرار مي گيرد.
در سه تار نوازي ارسلان درگاهي، عناصري از موسيقي رديف مشاهده مي شود و سرعت و زمان بندي موسيقي قديم به همراهي ذوق و سليقه ي شخصي اش در ارائه مطلب شنيده مي شود؛ امّا سرعت و حالت مضراب و پايه هاي چهار مضراب، به تکنيک تارنوازي نزديک است.

ابوالحسن مشير معظم افشار (1282-1357) - آواز افشاري
وي از جمله نوازندگاني است که عشق به هنر موسيقي را وسيله ي شهرت و شناخت نساخت و به همين دليل منابع اندکي در مورد زندگي وي در دست است. با اين که از وي به عنوان شاگرد سه تار درويش خان و ابوالحسن صبا نام برده مي شود، امّا از چگونگي و مدت تحصيل موسيقي وي اطلاعي در دست نيست. مشير معظم از زمره ي نوازندگاني بود که قبل از ورود فن آوريِ ضبط صدا در صفحه يا نوار، درس آموخته و مشق ساز کزده بودند.
حالت اجراي موسيقي زنده و اثرگذاريِ ديدنِ نوازنده حين اجرا به صورت زنده، فرق بسياري با ارائه موسيقيِ ضبط شده دارد و نوازنده براي ارائه ي هر روش بايد کار و تمرين به خصوصي انجام داده باشد تا تخصص لازم را بدست آورد. در نتيجه ديدن و لذت بردن از ساز اکثر قدما، و از جمله مشير معظم، مقدم بر شنيدن آثار ضبط شده ي آنان است.
سه تار نوازي وي نزدکيِ زيادي به سه تارنوازي قديم دارد، با اين تفاوت که اين اجرا در سنين کهولت ضبط شده است و از نظر تميزي، قوّت و فدرت اجرا در مرتبه پايين تري قرار دارد. همراه بودن صداي واخوان در زمان اجراي ملودي، شروع با قدرت و با صلالب جمله ها، چپ و راست شمرده، و مهم تر از همه صدا و صدادهي اصيل سه تار در ساز وي او گوش مي رسد.

احمد عبادي (1283-1371) - دستگاه شور
احمد عبادي کوچک ترين فرزند يگانه ي زمان، استاد ميرزا عبدالله فراهاني، حافظ و انتقال دهنده رديف دستگاهي ايران بود. کوتاه شدن سايه پدر از سرِ وي در سيزده سالگي، با آن که باعث شد تا ادامه ي تحصيل موسيقي به صورت به کلاسيک و فراگيري رديف موسيقي پدر ناتمام بماند؛ امّا طرز نواحتن و تکنيک صحيح و استخوان بندي و جانمايه ي مضراب زدن به اسلوب قدما در خاطرش باقي ماند و بعدها همين دستمايه وي شد تا با کمک ذوق و ابداعات شخصي اش در برنامه هاي موسيقي اصيل راديو ايران بدرخشد و بارِ معرفي سه تار، اين ساز کهن و رو به فراموشي را به يک تنه به دوش بکشد.
ابداعات خاص او در زمينه ي نوازندگي با تک سيم سه تار و در تضاد قرار دادن اين صدا با صداي واخوان دار و پُر قدرتِ همه سيمها و تنظيم کوک هاي مختلف براي گوشه هاي گوناگون دستگاهها از اقدامات او براي حفظ و ارائه سه تار در حد سليقه عامه ي مردم بود. مضراب هاي قوي وي، چپ هاي با صلابت، ويبره هاي طولاني، شروع جمله هاي با قوّت، تک سيم هاي درخشان و شفاف، علاوه بر خُلق خوش و نيکش موجب شد تا طرفداران زيادي را جلب کند و بر تعدادي از نوازندگان هم دوره ي خود اثر زيادي داشته باشد.

توجه : پسورد فايلهاي زيپ، www.harmonia.ir مي باشد.

	نوازنده	نام قطعه	زمان	حجم فايل (KB)	دانلود
1	نورعلي برومند	دستگاه ماهور	07:57	3,719
2	حسن علي دفتري	آواز بيات اصفهان	05:30	2,573
3	محمود تاجبخش	آواز بيات ترک	10:34	4,947
4	داريوش صفوت	دستگاه سه گاه	07:15	3,364
5	جلال ذوالفنون	آواز ابوعطا	03:49	1,766
6	محمد رضا لطفي	آواز بيات ترک	09:48	4,590
7	حسين عليزاده	آواز بيات کرد	08:28	3,939
8	داريوش طلايي	دستگاه چهارگاه	05:06	2,379

نورعلي برومند (1285-1355) - دستگاه ماهور
استاد نورعلي برومند در زمرۀ عاشقان راستين هنر موسيقي ايران زمين و منتقل کنندۀ ميراث گران قدر استادان گذشته به جوانان علاقه مند بود. در بررسي خصوصيات هنري و زندگي استاد برومند، سعي و کوشش مجدّانه وي در دريافت تکنيک و فنون نوازندگي هر ساز، به همراه يادگيري مطالب موسيقي به چشم مي خورد. از آن جا که نوازندگي از دو رکنِ مطلب و شيوه ارائه مطلب تشکيل مي شود، وي به يادگيري رديف ميرزاعبداالله و تکنيک صحيح اجراي هر ساز با نهايت سعي و دقت پرداخت. استاد برومند در حالي که تصنيف ها، ضربي ها و متن رديف ميرزاعبدالله را با تمام دقت در حافظه داشت، مدت دوازده سال نزد حبيب سماعي به فراگيري شيوۀ صحيح مضراب سنتور پرداخت و علاوه بر سالها کار در محضر درويش خان، به فراگيري شيوۀ ناخن زدن سه تار از صبا، که دوست و همدم نزديکش بود، همت گماشت و هيچ گاه آموختن شيوه نوازندگي را حتا از همسالان و دوستانش، نشانه کوچکي و ضعف ندانست.
بي دليل نبود که به رغم وجود استادان مختلف و نوازندگان قَدَر و مسلط، موفق به انتقال دقيق اين سنت به شاگردان خود گرديد و تک تک شاگردان وي در سالهاي بعد، از ممتازان و برجستگان رشته خود در آواز يا سازهاي گوناگون شدند.
از نظر اسلوب نوازندگي، وي نزديک ترين فرد به استاد صبا است و تکيه زيادي بر رديف نوازي، به همراهِ داشتن صداي واخوان، راست و چپ هاي دقيق، خوش صدا نواختن ساز و پرهيز از معشوش ساز زدن، به رغم نابينايي، چند مشخصه از سه تار نوازي وي است.

حسن علي دفتري (1289-1365) - آواز بيات اصفهان
همراهي تنبک: جهانگير ملک
با اينکه فراگيري موسيقي را با ويولن آغاز کرده بود، تمايل بيشتري به سه تار پيدا کرد و مدتي نزد استاد صبا به فراگيري تکنيک مضراب چپ و راست ها و تحريرهاي سه تاري پرداخت. او در واقع در دوره اي به نوازندگي سه تار پرداخت که نقطه شروعي براي تغيير سيستم آموزش موسيقي سنتي بود و اين چيزي نبود جز ورود راديو و اثرگذاري زياد آن به دليل تداوم در پخش موسيقي و در نتيجه تغيير ذائقه شنيداري عموم مردم. در قطعه اي که از حسن علي دفتري مي شنويم، تأثير عميق و دروني سه تار استاد عبادي را به روشني در ساز وي احساس مي کنيم.
جمله هاي ذوقي و ارائه مطالب، صداي روشن و شفاف ساز، چپ و راست واضح و سؤال و جواب بر دو سيم سفيد و زرد، چند ويژگي از ساز وي است.
مضراب تاج بخش، جانمايه شوۀ قديم را داشت و تک هاي شفاف و چپ و راست هاي قوي و با حالت، و علاقه زياد به شيوه استاد عبادي موجب شده بود تا ساز وي نزديکي زيادي با سه تار استاد عبادي داشته باشد. از ويژگيهاي دست چپ وي نيز، داشتن ويبره اي بسيار نزديک به ويبرۀ ويلن بود.

محمود تاجبخش (1304- 1378) - آواز بيات ترک
اگرچه محمود تاجبخش جزو چند نوازندۀ سه تار اين مجموعه است که علاوه بر نوازندگي ويولن، به عنوان نوازنده سه تار نيز شناخته شده و در واقع تحصيل موسيقي را با ويلن آغاز کرده و به انجام رسانيده است، امّا علاقه وي به سه تار از کودکي و شنيدن نواخته هاي استادان مختلف باعث شده است تا سه تار وي لهجه به اصطلاح "سه تاري" داشته باشد؛ حال آن که اجراي موسيقي با ويلن، به عنوان ساز کششي، و اجراي تحريرها و جمله هاي موسيقي با اين ساز به طور کلي متضاد با نواختن ساز مضرابي و مقطّع بودن جمله هاي موسيقي با اينگونه سازهاست.

داريوش صفوت (1307) - دستگاه سه گاه
همراهي تمبک: ضياء ميرعبدالباقي
داريوش صفوت در زمرۀ نوازندگاني بود که به رغم سن کم تر نسبت به ديگر استادان زمان، توانست در حلقه خواص موسيقي وارد شود و از محفل استادان در منزل حاج آقا ايراني مجرد استفاده کند و از محضر نورعلي برومند، سعيد هرمزي و ابوالحسن صبا بهره برد. با آن که وي داري مشاغل مختلف و علايق خاصي در زمينه موسيقي ايراني بود، امّا به ارائه چندين اجراي موسيقي ايراني با سنتور و سه تار در داخل و خارج کشور پرداخت و چند صفحه متعدد از ساز وي در فرانسه ضبط گرديد.
اگرچه طرز اداي جمله هاي او به موسيقي امروز نزديک تر است، امّا صدادهيِ سه تار و همراه داشتن واخوان و فواصل و پيوستگي ريزهايش به موسيقي قديم نزديک است.

جلال ذوالفنون (1316) - آواز ابوعطا
جلال ذوالفنون در ابتدا به فراگيري تار پرداخت و از محضر موسي خان معرفي بهره برد. سپس به نوازندگي سه تار روي کرد و در اين راه با کار و تلاش زياد علاوه بر ايجاد گروههاي مختلف موسيقي و اجراي تک نوازي ها و کنسرت هاي متعدد در داخل و خارج از کشور، در معرفي و شناسايي سه تار به نسل جوان کوشش فراواني کرد. از آن جا که بخش عمده فعاليت وي در آموزش موسيقي به هنرجويان صرف شده، نتيجه سال ها کار خود را در کتابهاي آموزش سه تار در چهار جلد مکتوب نموده است.
وي در نوازندگي سه تار داري سبک خاصي است. استفاده زياد از مضراب راست و چپ در تحريرها و جمله ها، ايجاد تنوع صوتي در قسمت هاي محتلف سه تار و نواختن ضربي هاي طولاني با سؤال و جواب در سيم سفيد و زرد، چند ويژگي ساز وي است.

محمد رضا لطفي (1325)- آواز بيات ترک
همراهي تمبک: ناصر فزهنگ فر
برادر بزرگ تر محمد رضا لطفي تار مي نواخت و اين مسئله باعث آشنايي و ايجاد کشش دروني او به موسيقي ايراني و نوازندگي تار شد. در 17 سالگي به تهران آمد و با شرکت در کلاس درس علي اکبر خان شهنازي، رموز و تکنيک هاي نوازندگي تار را فراگرفت. با ورود به دانشکدۀ موسيقي هنرهاي زيباي تهران و استفاده از محضر نورعلي خان برومند، آموخته هاي او در تحصيل موسيقي قديم در مسيري صحيح افتاد و با سعي و تلاش بي شائبه، علاوه بر استادان دانشگاه، از محضر بيشتر نوازندگان موسيقي شناسانِ آشنا به موسيقي قديم بهره برد و به گفته ي خويش از خرمن بيش از بيست استاد مسلم خوشه چيد. او به عشق و علاقه اي وصف ناشدني، عمر خويش را در وقف شناسايي، ارائه و آموزش موسيقي ايراني کرد که حتا گوشه اي از آن در اين دفتر نمي گنجد. از آنجا که شيوۀ نوازندگي سه تار را از نورعلي برومند، سعيد هرمزي و تعداد ديگري از استادان غير مشهور فراگرفت، سعي خاصي در يافتن و ارائه ي جمله ها و تحريرهاي فراموش شده مخصوص سه تار داشت.
با آنکه جنس و شکل ناخن وي مناسب مضراب سه تار نيست، با استفاده از نبوغ خويش سعي زيادي در نواختن به صدايي خوش دارد و در ارائه جمله هاي موسيقي همواره از بهترين نقاط صدادهيِ ساز در هر گوشه بهره مي برد. او تکنيک و قدرت نوازندگي را در خدمت موسيقي به کار مي بندد و از به رخ کشيدنِ قدرت نوازندگي در نواخته هاي خويش پرهيز مي کند. از مهم ترين ويژگي هاي ساز وي، ايجاد ارتباط عامه ي مردم و نخبگان موسيقي به يک اندازه با موسيقي وي است. در سه تارِ وي، تکنيک هاي سه تار نوازي قديم به همراه ابداعات نسل هاي بعد در کنار هم مي شنويم. قطعه موسيقي نواخته شده در اين مجموعه، يک قسمت از ضبط خانگي در خرداد 1362، به همراه تمبک زنده ياد ناصر فرهنگ فر است.

حسين عليزاده (1330) - آواز بيات کرد
با تحصيل در هنرستان موسيقي و دانشکده هنرهاي زيبا توانست علاوه بر آشنايي با موسيقي غرب، از محضر استادان ممتاز موسيقي سنتي بهرۀ لازم را ببرد و با استفاده از اين آشنايي و شناخت عميق از هر دو نوع موسيقي، به ارائه آثاري در زمينه هاي مختلف موسيقي، اعم از تک نوازي موسيقي سنتي، ساخت آثاري براي ارکسترهاي سنتي و غير سنتي، کار در زمينه موسيقي فيلم و کودکان و تدوين و چاپ کتابهاي آموزشي براي تار و سه تار و ضبط و انتشار رديف موسيقي ايراني براي اين دو ساز بپردازد. حسين عليزاده با تحصيل موسيقي در محضر نورعلي برمند و يوسف فروتن، شناخت عميق تري نسبت به سه تار پيدا کرد و با استفاده از اين زمينه، به ارائه آثار تک نوازي سه تار و اجراي کنسرتهاي مختلف پرداخت.
در آثار تک نوازي وي، فضايي نو در زمينه موسيقي ايراني با سعي در ايجاد تغييراتي در زمانبندي موسيقي شنيده مي شود. تکنيک قوي، دست چپ سريع، مضرابهاي ابداعي و گوناگون، ريزهاي با نوانس مختلف و پنجه کاري هاي متنوع باعث شده است تا سه تار وي به بياني شخصي دست يابد.

داريوش طلايي (1331) - دستگاه چهارگاه
داريوش طلايي در زمره نسلي از نوازندگان جوان بود که توانستند از محضر آخرين استادان سالخورده موسيقي قديم ايران بهره برند و بتوانند پلي بين نسل گذشته و نسل جوان آيندۀ اين سرزمين باشند. از آنجا که در موسيقي ايراني، تفکر و نگرش صحيح و عميق نقش عمده اي در چگونگي بيان و ارائه موسيقي دارد، وي از سالهاي اقامت و تحصيل در فرانسه و آمريکا نهايت بهره را براي رسيدن به آرامش دروني و غور و تعمق در ظرايف و دقايقِ رديف و تکنيک هاي اجرايي موسيقي برد. با اين که وي از محضر نورعلي برومند و يوسف فروتن بهره گرفت؛ امّا کار جست و جو در رموز موسيقي قديم، وي را قادر ساخت تا توانِ اجراي شيوه هاي مختلف سه تار نوازي را پيدا کند و قدرت انتقال اين سنت را به شاگردان و هنرجويان علاقه مند داشته باشد.
در تک نوازي سه تارِ طلايي استفادۀ متين از متن رديف موسيقي ايراني به چشم مي خورد. جمله هاي فاخر و وزين، نوانس و صدا دهيِ اصيل سه تار و ارائه سه تار نوازي در تداومِ سبک و شيوه قديم، چند ويژگي در سه تار وي است.

((با تشکر از هارمونیا))

در سال ۱۲۸۲ شمسی (برابر با شناسنامه) خداوند به شیخ اصفهانی واعظ اصفهانی که به "تاج الواعظین" معروف بود فرزندی عطا کرد که نامش را جلال گذاشت. شیخ اسماعیل پدر جلال علاوه بر منبر گرم و گیرایی که

داشت از حنجره ای داوودی و صدایی دلنشین نیز برخوردار بود و طبق مرسوم زمان بر اثر حشر و نشر با مردم اهل ذوق زمانش با گوشه ها و ردیف های آوازی ایران نیز آشنایی پیدا کرده بود.
جلال فرزند شیخ اسماعیل هم ، صدا و حنجره را از پدرش به ارث برده بود. این موضوع را اهل خانواده همه می دانستند ولی چون جلال به احترام پدر هرگز جلوی او دهان باز نکرده بود پدر از صدای خوش فرزندش خبری نداشت. عاقبت زمان مدرسه رفتن جلال رسید. پدر او را به مدرسه ی "علمیه" سپرد. این مدرسه در بازارچهء رحیم خان نزدیک مسجد رحیم خان واقع بود با منزل شان فاصلهء چندانی نداشت.در مدرسه بخاطر صوت خوشی که جلال داشت مکبری و موذنی و قرائت کلام الله مجید را به او واگزار کرده بودند. یک روز عصر وقتی جلال نه ساله از مدرسه برمی گشت با خود اندک اندک زمزمه می کرد و این زمزمه تا نزدیک در منرل ایشان ادامه داشت. غافل از اینکه پدر بر خلاف معمول ، آن روز در منزل بود و صدای او را شنید. وقتی جلال پایش را از هشتی به داخل حیاط گذاشت پدرش او را صدا کرد. رنگ از روی جلال پرید و به لکنت افتاد. در این هنگام پدر با چهره ای گشاده و ملاطفت آمیز به فرزند گفت : «جان پدر! تو صدایت خوب است و قشنگ آواز می خوانی. من صدایت را شنیدم. حالا هم کمی برای من بخوان.» وقتی جلال با صدای لرزان اندکی برای پدرش خواند پدر دستی به سرش کشید و بوسه ای از مهر بر پیشانی اش زد و گفت : «برای آواز خواندن تنها صدای خوب کافی نیست. تو باید تعلیم ببینی.»
آن روزها به جلال چون فرزند شیخ اسماعیل تاج الواعظین بود "تاج زاده" می گفتند. جلال تاج زاده از نه سالگی تعلیم آواز را شروع کرد. ابتدا پیش پدرش با مقدمات و اصول ردیف ها آشنا شد و سپس پدر او را به مرحوم سید عبدالرحیم اصفهانی استاد آواز آن زمان سپرد و تاج مدتی نزد این استاد گوشه ها را یاد گرفت. پس از مرحوم سید عبدالرحیم ، پدر تاج برای اینکه او را با گوشه های سازی در ردیف نیز آشنا کند به خدمت شادروان نایب اسدالله نی زن معروف برد. تاج زمانی نسبتا طولانی در خدمت نایب اسدالله نکته ها و ظرایف آواز ایرانی را فرا گرفت. آخرین استادی که تاج بنا به توصیه ی پدر برای تکمیل گوشه ها و ردیف ها به خدمتش رفت مرحوم شادروان میرزا حسین ساعت ساز معروف به "خضوعی" بود و تاج پس از اتمام فراگیری نزد این استاد، دیگر در آواز سرآمد شده بود و اندک اندک در محافل می خواند و این جا و انجا همه از صوت خوش و تسلط او بر آواز سخن می گفتند.

اولین تجربه ی آواز خوانی با ساز
تاج در نوجوانی با مرحوم حسین خان اسماعیل زاده استاد معروف و مسلم کمانچه (دایی استاد اصغر بهاری) آشنا می شود و اولین باری که قرار بود بهمراه ساز حسین خان اواز بخواند حسین خان ساز را کوک می کند و هنوز جمله ی اول را نزده ، تاج با عجله درآمد آواز می کند.
حسین خان با لبخندی می گوید : «پسرم ، در خواندن اینقدر عجله نکن. صبر داشته باش تا من درآمد بکنم. بعد کمی بیشتر صبر کن تا چهارمضرابی هم بزنم. وقتیکه مجلس سرحال آمد و خودت هم کاملا سر ذوق آمدی شروع کن به خواندن. تازه آن وقت هم با حوصله و طمانینه بخوانتا مردم فرصت شنیدن و لذت بردن از ریزه کاریهای آوازت را داشته باشند.»

هم آوازهای تاج
تاج همیشه از آواز مرحوم سید عبدالرحیم اصفهانی و مرحوم میرزا حسین ساعت ساز (حضوعی) با تجلیل و گرامیداشت فراوان یاد می کرد و به خصوص می گفت : «صوت داوود نبی در حنجره و صدای استادم مرحوم سید رحیم تجلی می کرد و ممکن نیست کسی دیگر بتواند مانند او به این خوبی بخواند.» جز این دو نفر تاج با سعه ی صدر و مناعتی که داشت و اصولا هر خواننده ای را تشویق می کرد ، از خوانندگان همزمانش نیز از جمله به این استادان ارادت داشت و از آنان و آوازشان به نیکی یاد می کرد (این اسامی را تاج در گفتگویی که در اردیبهشت ماه سال ۱۳۵۸ داشت بر زبان آورد) : سید حسین طاهر زاده ، سید اسماعیل خان قراب ، قربان خان شاهی ، تجلی ، حاج محمد علی ، حبیب شاطر حاجی و شهاب (معروف به شهاب چشم دریده ، شاگرد حبیب شاطر حاجی که گوشه ی شهابی در دستگاه زند یا ترک به او منسوب است.)

کسانی که با تاج ساز نواخته اند
بی تردید بسیاری از اساتید مسلم موسیقی و نوازندگان چیره دست سازهای ایرانی با شادروان تاج اصفهانی ساز نواخته اند ، ولی می توان نام ای هنرمندان را در ردیف نام کسانی که با تاج هم نوازی داشته اند ثبت کرد :
مرحوم نایب اسدالله نی زن معروف (این استاد زمانی که تاج نزدش تلمذ می کرده به عنوان آموزش همراه آواز تاج اصهانی نی هم می زده) مرحوم شکری ادیب السلطنه استاد تار ، مرحوم رضا محجوبی (ویولن) ، مرحوم حسین یاحقی (ویولن) ، مرحوم ارسلان خان درگاهی (تار و سه تار) ، مرحوم اکبر خان نوروزی (تار) ، مرحوم رضا خان باشی (تار) ، مرحوم سلیمان خان اصفهانی (نی) ، مرحوم علی خان شهناز (تار) ، مرحوم حسین خان شهناز (تار) ، استاد حسن کسائی (خداوندگار نی و جانشین بحق نایب اسدالله) ، استاد جلیل شهناز (نوازنده ی چیره دست تار) ، استاد علی تجویدی و ...

شاگردان تاج
تاج برخلاف اینکه استادان انگشت شماری داشت شاگردانش فراوان بودند. او در تعلیم ، با لطف پدرانه ای که داشت با اصرار هر کسی را که حتی دو دانگ صدایی داشت تشویق به خواندن می کرد و اغلب خودش نیز محض ترغیب شاگردان جوان و تازه کار بی هیچ ناز و افاده ای چند بیتی مناسب زمزمه می کرد. تاج با خضوع و خشوع فراوان تعلیم می داد و با روحیه ای که داشت اکثرا از شاگردانش به عنوان شاگرد نام نمی برد و از آنها به نام دوست و رفیق یاد می برد. شاگردان تاج فراوان اند و من [=استاد شجریان] بیشتر آنها را ندیده و نمی شناسم ولی در آن میان فقط با دو نفر انان آشنایی پیدا کردم : یکی آقای مرتضی شریف (قاضی دادگستری) ، از شاگردان قدیمی تاج که شیوه ی تاج را خیلی خوب دریافت کرده و به کار می گیرد ، حنجره ی توانایی دارد و پخته می خواند و شعر را بجا در آواز بکار می گیرد. یکی هم که بیش از همه و تا آخرین روزهای زندگی با تاج و در خدمت او بوده آقا علی اصغر شاه زیدی خواننده ی جوان اصفهانیست که خود به تعلیم آواز هنرجویان مشغول است و در یکی از آزمون های باربد نیز رتبه ی اول شده است.

عده ی زیادی هم غیر مستقیم شاگرد تاج بوده اند. این عده از راه صفحات و نوارهای تاج با سبک آواز او آشنا و روش او را در آواز تعقیب کرده اند که از این میان می توان به خواننده ی خوش صدای معاصر آقای حسین خواجه امیری (معروف به ایرج) اشاره کرد.

روحیه و خلقیات تاج
شادروان مردی سلیم النفس و با مناعت طبع بود . هرگز در طول مدت زندگی اش به خاطر مال دنیا و زندگی اش به کسی کرنش نکرد و این خاطر مدح کسی را نگفت. او از همه تعریف و تمجید می کرد و همه را با نام خیر یاد می کرد. شاید کسی به خاطر نداشته باشد که او حتی یکبار از کسی گلایه ای بکند و از کسی بد بگوید. او حتی اگر از کسی رنجش می دید و خاطرش آزرده می شد این رنج و آزردگی را با سکوت بزرگوارانه ای تحمل می کرد.
تاج از استادانش با احترام فراوانی یاد می کرد و با دوستانش به مهربانی و عطوفت رفتار می کرد.

خانواده ی تاج
شادروان تاح در زندگی یک همسر اختیار کرد و همیشه از او به عنوان کدبانو ای خانه دار ، مهربان و دلسوز که موجب گرمی کانون خانوادگی است نام می برد. خداوند به تاج شش همسر عطا کرد. چهار دختر به نامهای تاجی ، پروین ، هما ، پروانه و دو پسر به نامهای همایون و جمشید.

سرانجام در روز ۱۴/۹/۱۳۶۰ دار فانی را وداع گفت و به دیدار حق رفت. در شب سومین روز فوت او عده ی کثیری از مردم هنر دوست و هنرمند اصفهان شرکت داشتند طوری که فضای مسجد به طور مداوم پر و خالی می شد.
در آن شب کسایی نی می زد و گریه می کرد. همراه ناله های نی همه شیون می کردند.
در همان حال استاد دکتر شفیعی به مناسب حال حضار مجلس خطاب به تاج گفت

سلک جمعیت ما بی تو گسسته ست زهم
ما که جمعیم چنینیم تو تنها چونی

لابلای هفت دستگاه
موسیقی ایرانی مشتمل بر7 دستگاه و 5 آواز می باشد . دستگاه که در قدیم مقام نیز نامیده شده است به نغمه ها وآهنگ هایی مخصوص اطلاق می شود که همگی دارای ساختار کلی یکسان هستند . آوازها قطعات کو چکی هستند که درگام دستگاه است ولی تونیک متفاوتی دارند.
ناگفته پیداست جملات بالا ، تعاریفی موهوم و گنگ هستند که معنای خاصی رادرذهن متبادر نمی کنند. علت را باید دراین جستجو کرد که اولاً واژه های «دستگاه » و«آواز»در موسیقی ایرانی در معانی مختلف – و حتی متضاد – بکار رفته اند و هیچگاه تعریف جامعی از آنها صورت نگرفته است . تنها در اواخر قرن گذشته ی واوایل قرن حاضر بود که به پایمردی علینقی وزیری و شاگردانش موسیقی ایرانی شکلی علمی به خود گرفت .
از آنجا که «هرجا زبان از بیان قاصرآید ، موسیقی متولد می شود» ، نمی توان روح و حال و هوای موسیقی رانوشت ؛ بااین حال این مقاله برآن است تا موسیقی ایرانی را بسیار ساده شرح دهد .
مایه یا تنالیته بستری است که یک آهنگ روی آن اجرا می شود . در هرتنالیته یک نت نسبت به دیگر نت ها حالت برتری دارد و شنونده به طورطبیعی توالی رسیدن به این نت راحتی می تواند پیش بینی کند . به این نت تونیک (TONIC) می گویند.تفاوت فرکانس وفاصله ی دیگر نت ها نسبت به این نت مقایسه می شود وبا عنوان درجه بیان می شود به عنوان مثال نت دوم بعد ازتونیک ، درجه دوم نامیده می شود .
بطور کلی درموسیقی غربی دو تنالیته ی بسیار کلی داریم : ماژور(MAJOR) ومینور(MINOR ).اما تنوع تنالیتها درموسیقی ایرانی بیشتر می باشدو در واقع همان دستگاه ها و آوازها را تشکیل می دهند. حال به تشریح این تنالیته های ایرانی می پردازیم . موسیقی ایرانی دارای 7 دستگاه و5 آواز می باشد .دستگاهها عبارتنداز: 1) شور؛ 2)سه گاه؛ 3) چها رگاه 4)همایون ؛ 5) ماهور؛ 6) نوا؛ 7) راست پنجگانه ؛ آوازها عبارتنداز: دشتی ، ابوعطا ، بیات ترک ، افشاری ، وبیات اصفهان.
1)شور:
دستگاهی بسیار قدیمی است و مبنای بیشتر موسیقی ها ی محلی درایل هابه شمار می رود . و متعلقات بسیاری دارد . ابوعطا ،دشتی ، بیات ترک و افشاری ریشه در شوردارند. شور بزرگترین وجامع ترین دستگاه موسیقی ایرانی است . اگر مینور تئوریک رادر موسیقی غربی در نظر بگیرید وفاصله ی دو م آن را ربع پرده پایین بیاوریم ،تنالیته ی شورایجاد می شود،دراثر همین تفاوت اندک ، تغییری بسیار شگرف در تنالیته ایجاد می شود .روح کلی حاکم بر شور حزن و اندوه و غم بسیار است . تاآنجا که مرحوم روح الله خالقی معتقد است : «کدام ایرانی است شوررا بشنود و نوای غم انگیز آن را درک نکند؟»تصنیف کاروان اثر علی تجویدی درهمین تنالیته است . اگر فاصله ی دوم در مینور تئوریک را 5/0 پرده پایین بیاوریم ، شور کلاسیک خلق می شود . شو ر«امیراف » نمونه ای ازاین سبک خاص است .

2)سه گاه :
دستگاهی است حزن انگیز درعین اینکه می توان آن راشاد تصور نمود و بیشتر برای بیان اندوهی که به شادی می گراید استفاده می شود. اگر درتنالیته ی ماژور فاصله ی سوم و هفتم راربع پرده پایین بیاوریم ،تنالیته ی سه گاه به وجود می آید.
3)چهارگاه :
ویژگی بارز دستگاه چهارگاه روحیات مختلف و حتی متناقض آن می باشد ؛ درعین اندوه ، می تواند بسیارشاد هم باشد ؛ ضمن اینکه روحیات وحالات میهنی و سلحشوری و جنگ آوری درآن به خوبی نمایان است . تا آنجا که نقالان قدیم ، اشعار شاهنامه را دراین مایه می خوانده اند . درتعزیه ی سنتی ایران نیز هر نقشی دستگاه و آواز مخصوص به خودراداشته است:
«حضرت عباس باید چهارگاه بخواند » تصنیف «مبارک باد»هم که زینت بخش مجالس ازدواج ایرانیان است – که قطعاً هیچگاه جایگزینی نخواهد یافت – درهمین مایه می باشد .اگر درمینور هارمونیک ، فاصله ی پنجم را تونیک قراردهیم و فاصله ی چهارم را – که حالا نسبت به تونیک جدید فاصله ی هفتم می شود – نیم پرده بالا بیاوریم ، مایه ی اصلی چهار گاه بوجود آمده است .
4)همایون :
دستگاهی بسیار دلنشین که نه حزن واندوه شور راداردونه فرح بخشی ماهور را . همایون بعد ازشور ، یکی ازوسیع ترین دستگاههای ایرانی است که بیات اصفهان متعلق به همین تنالیته است .
برای کسانی که موسیقی ایرانی را به طور کاملاً حرفه ای دنبال نکرده باشد، تفکیک همایون ازبیات اصفهان بسیار دشوار است . زیرا هردو از لحاظ فواصل منطبق بر مینور هارمونیک در موسیقی مغرب زمین می باشند . ازاین رو بسیار زیبا می توان آن را طبق اصول علمی هارمونیزه کرد . آهنگ فولکلور«دختر بویراحمدی » نمونه ی خوبی ازگوشه ی شوشتری دستگاه همایون است .
5) ماهور:
احساس شجاعت ، شادی و امیدواری وپیشرفت در زندگی در آن نمایان است . با وجود شباهت بسیار زیاد وانطباق بر مایه ی ماژوردر موسیقی غربی ، ازلحاظ حس و حال بسیار متفاوت است و باید اعتراف کرد ازلحاظ شاد بودن ، به پای ماژور نمی رسد .علت هم مشخص است؛ روح غم واندوه حاکم برکل موسیقی ایران، این دستگاه راهم شامل می شود . تصنیف زیبای مرغ سحر ، اثر مرتضی نی داوود با شعر زیبای ملک الشعرای بهار نمونه ی بسیار خوبی برای ماهوراست .
6) نوا:
فواصل و درجات دستگاه نوا با شور مشابه است و فقط نت اصلی آن با دستگاه وتنالیته ی شورفرق دارد . شباهت بسیار زیاد آن به شور ، تشخیص وتمیز آن دو را ازهم مشکل می سازد .

7)راست پنجگاه :
یکی از قدیمی ترین دستگاه های ایرانی است به نظر می رسد اصل ومنشأ آن به زمان ساسانیان برسد . می توان گفت دستگاهی کاملاً ایرانی است . خصوصیات این دستگاه به ماهور شباهت بسیاردارد . درواقع ترکیبی است ازچنددستگاه مختلف وبه همین دلیل «پنجگاه » نام دارد . حتی نوازندگان سازهای ایرانی نیز بایستی احتیاط کامل را به خرج دهند تا وارد ماهور نشوند واین خود دلیلی است برشباهت بسیار این دو.
8) آوازدشتی : یکی ازنغمه های دستگاه شور است که خود استقلال نیمه کاملی دارد . بسیاری ازآهنگ های نوین ایرانی ونیز بسیاری ازملودی های پاپ دراین تنالیته اجرا شده اند . روحیات متفاوت دشتی ازخصوصیات آن است . شدت حزن آن به پای شور نمی رسد و به نوعی شادتر است . ازلحاظ ساختاری شبیه به شور می باشد .
ساخته شدن برخی تصنیف ها و آهنگ ها دراین نغمه ، باعث شده روحیات میهنی نیزبه ذهن متبادر شود . ازمعروف ترین این آهنگ ها «ای ایران» اثر مرحوم روح الله خاتمی با شعری ازحسین گل گلاب وسرود «ای وطن » ساخته ی علینقی وزیری می باشند .
9) ابوعطا :
به آن «سارنگ » ، «سارنج »و یا «دستان عرب »نیز می گویند . آوازی است بازاری که میان توده ی مردم رواج کامل دارد . ازلحاظ ساختاری شبیه به شور است وتنها تفاوت آن در توقف مکرر روی درجه ی چهارم ودوم است .
10) بیات ترک :
بسیار یکنواخت وعامه پسند است و در میان مردم رواج دارد . عارف قزوینی آن را «بیات زندی » نیزخوانده است . اگر درگام ماژور فاصله ی سوم راربع پرده بم کنیم، مایه ی بیات ترک بدست می آید ؛ که تفاوت آن با سه گاه در توقف زیاد در بیات ترک برروی درجات چهارم وسوم است که همین توقف ها حال و هوای متفاوت بیات ترک ازسه گاه را باعث می شود . ازلحاظ محتوای غم و شادی ، بیشتر به سمت شادی وگشادگی خاطر سوق دارد تا به غم . به نوعی بعد ازماهور از شادترین دستگاههای ایران است . اذان بیات ترک باصدای آقای مؤ ذنی ،معروف ترین اذان در کل ایران می باشد که لطافت خاصی دارد .
11) افشاری :
آوازی است از دستگاه شورکه نغمه های دردناک دارد . گام آن به سه گاه نزدیک ترازشوراست .بدین ترتیب که اگر درجه ی هفتم مایه ی ماژور راربع پرده بم کنیم توانسته ایم به حال وهوای کلی حاکم برافشاری پی ببریم .
12) بیات اصفهان :
نام گوشه ای است دردستگاه همایون که به علت گستردگی زیاد به صورت یک دستگاه در آمده است . فاصله ی چهارم دستگاه همایون ،نت تونیک برای بیات اصفهان است. به عبارت بهتر اگر مینور هارمونیک را به مثابه ی بیات اصفهان بگیریم . فاصله ی پنجم آن تونیک برای دستگاه همایون است . و این نکته شباهت فوق العاده ی دو دستگاه را می رساند.پیش در آمد اصفهان ساخته ی مرتضی نی داوود یکی اززیباترین نغمه هایی است که دراین مایه ساخته شده است و مرحوم مرتضی حنانه تنظیمی بسیار زیبا از آن ، برای تیتراژ سریال هزاردستان ساخته وپرداخته کرده است ،همچنین تصنیف «تابهار دلنشین» و«بوی جوی مولیان»اثرروح الله خالقی نمونه های زیبایی ازاین مایه ی دلنشین موسیقی ایرانی هستند .

همانطورکه اشاره شد ازلحاظ علمی ، دستگاه ماهور وراست پنجگانه باهم ونیزدستگاه شور ونوا یکی است . همایون و اصفهان نیزبایک اختلاف کوچک یکسان می باشند .
همایون و اصفهان منطبق برمایه ی مینور هارمونیک هستند و ماهور و راست پنجگانه برتنالیته ی ماژور . پس موسیقی ایرانی دارای سه تنالیته اضافی «شور، سه گاه ، چهار گاه » است که درموسیقی اروپایی وجودندارد.
تغییرمایه یا تنالیته (MODULATION) درموسیقی ایرانی بسیار زیاد به چشم می خورد .بعضی ازاین تغییر مایه ها با عنوان گوشه دربسیاری ازدستگاه های ایرانی جایگاه ثابتی دارند، مانند گوشه ی دلکش یاشکسته ی ماهور دردستگاه ماهور . نکته ی دیگری که باید بدان اشاره کرد علائم ونت های عرضی خارج ازمحدوده ی معمول گام است که به کرات درملودی های ایرانی دیده می شود . و به دلیل همین تغییر مایه های زیادو نیز وجود نت های عرضی فراوان موسیقی ایرانی راچندان نمی توان تئوریزه وفرمول بندی کرد . درنتیجه تاکید بیشترموسیقیدانهای ایرانی بر کنتر پوان است نه هارمونی .
نکته ی آخر اینکه ، همانطور که اشاره شد، غم و اندوه و حزن بستر بسیاری- و یا تمام – ازدستگاههای موسیقی ایرانی است . علت هم آشکاراست . ملتی که در طول تاریخ خود، هیچگاه روی خوشبختی ، آسایش وامنیت راندیده، ملتی که مدام تحت فشار وحمله های وحشیانه مغول وترک وعرب و... بوده ، ذاتاً نمی تواند موسیقی غیر ازاین داشته باشد .

	دلشده گان
	فیلم ،موسیقی سنتی،بهداشت حرفه ای،ادبیات،شعر،هنر،آهنگ،لر بختیاری،چهار محال،شریعتی